Ume berbetia


1 . pitxitxi. iz. (TE). Perro. Pitxitxik jan detsu ogixa. Ik. txitxi.


mixi (mixin, mixiña, misi, misi-misi). iz. (NA). Gato. Ume berbetan esaten da gehixenbat. Mixiñ! zer?! han mixiña! beittu!. / Ikusi Jonetxo! ikusi zelako misi-misi politta! Eixozu "misi-misi, misi-misi"!. Ik. mbx, misi-misi.


2 . txasta egin. esap. (NA). Meter, introducir, encestar. Ume berbetakua da. Ein txasta hamentxe, bota barrura. Ik. txost.  Interjeziño moduan be erabili leike txasta! bera bakarrik, zeozer sartutakuan, edo akoplatzerakuan...


© F. Loiola
Mamarru (momorro). iz. ber. (TE). El Coco. Umiak bildurtzeko erabiltzen dan personajia (ETNO). / "El coco con que se asusta a los niños" (TE, 544). Ixildu zaittez, Mamarrua dator bestela!


2 . kontuak egin. dio ad. (TE). Hacer mimos. Umieri eta, gozo berba egin, /  "Hacer mimos y caricias" (TE, 498). Etxera etortzen danian, lehenengo zeregiña, umiari kontuak eiñ.


1 . tirrin (txirriñ). iz. (NA). Ombligo. Nun dakazu tirriña?. Ik. botoi.


2 . purrut. onomat. (ETNO). Ruido con la boca. Ahuakin etaratzen dan zaratia, ume berbetan. Purrut ez!, purrut ez!: zure arrebia zatarra!


1 . ua-uau (au-au, uau-uau, guau-guau, gua-guau). iz. (TE). Perro; can; chucho. Ume berbetan, "txakurra" Guazen hamendik, au-au dator eta. / Ua-uauk zer egitten dau? / Eta zu zer zara? animalixia?... txakurra!, ua-uau!. / Ez egizu egin negarrik, bestela guau-guau etorriko da eta. Ik. pitxitxi, txitxi.


1 . taka-taka. adlag. (TE). Andando, caminando. Ibiltzia, oiñez juatia. "Onomatopeya que define el andar; también el ruido producido por el caminar" (ETNO). "En lenguaje infantil andar sobre sus pies" (TE, 668). Taka-taka etorri zaittez amatxogana!. / Autua garajian dakat. Taka-taka juan biharko gara biharrera. / -Zelan juan zarie Arratera?, autuan, ezta? -Bai zera! "Taka-taka" juan gaittuk. / Gu!, hartu paiñelua eta, taka-taka erakusten... Oiñ! hori ez dago ondo, e? / Umiak ikesi dau taka-taka. Ik. tapa-tapa, tiki-taka, triki-traka.  Umiekin gehixenbat, baiña nagusixen berbetan be erabiltzen da.


paun egin. esap. (NA). Caer(se). Paun ein dozu?!. Ik. punba egin.